!! อาการเครียดสะสม อาการที่ควรสังเกตและก็ผลพวงต่อชีวิตประจำวัน

[kaidee20]

ความเครียดสะสม  คืออะไร? อาการที่พึงสังเกตและผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน



ความเครียดเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกายและจิตใจเมื่อต้องเผชิญแรงกดดัน การเปลี่ยนแปลง หรือเหตุการณ์ที่จำต้องใช้พลังสำหรับเพื่อการปรับตัว แต่ว่าเมื่อความเครียดเกิดขึ้นสม่ำเสมอเป็นระยะเวลานาน และไม่มีช่วงฟื้นตัวที่เพียงพอ ความเครียดอาจจะเริ่มต้นสะสมจนกระทั่งมีผลต่อร่างกาย อารมณ์ ความนึกคิด ความเครียดสะสม  การกระทำ การนอน การทำงาน แล้วก็ความเชื่อมโยงได้

ความเครียดสะสมคืออะไร

ความเครียดสะสม คือภาวะที่ร่างกายและจิตใจต้องเผชิญแรงกดดันตลอดเป็นระยะเวลาที่ยาวนาน จนระบบการฟื้นฟูสภาพตามเดิมเริ่มไม่พอ ความเครียดจำพวกนี้อาจไม่ได้มีต้นเหตุที่เกิดจากเรื่องราวใหญ่เพียงแต่ครั้งเดียว แม้กระนั้นอาจจะเกิดขึ้นเนื่องมาจากภาระหน้าที่เล็กๆหลายเรื่องที่สะสมสม่ำเสมอ เช่น งานที่บีบคั้น ความรับผิดชอบในครอบครัว ปัญหาที่เกิดขึ้นกับการเงิน ความเกี่ยวเนื่อง การเล่าเรียน หรือการพักผ่อนไม่พอ

ในบางคราว ความเครียดอาจยังคงมีผลต่อร่างกายและจิตใจถึงแม้สิ่งเร้ามิได้อยู่ข้างหน้าแล้ว เช่น การคิดวนถึงปัญหาเดิม ความกังวลล่วงหน้า หรือความทรงจำเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่กดดัน ความเครียดสะสม หรือ chronic stress บางทีอาจดำเนินต่อได้แม้ ตัวกระตุ้นความเครียด หรือ stressor มิได้อยู่ตรงหน้าโดยตรง เนื่องจากว่าความจำหรือการนึกถึงสิ่งนั้นสามารถทำให้ผลกระทบดำเนินต่อได้

อาการหรือสัญญาณที่พึงสังเกต
อาการเครียดสะสมสามารถแสดงออกได้หลายด้าน อีกทั้งทางร่างกาย อารมณ์ ความคิด และพฤติกรรม บางบุคคลอาจรู้สึกเหนื่อยง่าย นอนไม่หลับ หรือเมื่อยเนื้อเมื่อยตัวบ่อย ในขณะที่บางคนอาจแสดงออกผ่านความรำคาญ สมาธิน้อยลง  บำบัดความเครียด  หรือมีความรู้สึกว่าตนเองไม่สามารถจัดการเรื่องเดิมๆได้เหมือนแต่ก่อน



สัญญาณที่พึงสังเกต ได้แก่:

- เมื่อยล้าง่าย แม้พักแล้วหลังจากนั้นก็ยังรู้สึกไม่สดชื่น
- นอนไม่หลับ หลับยาก ตื่นช่วงดึก หรือนอนมากแตกต่างจากปกติ
- ปวดหัว ปวดคอ บ่า ไหล่ หรือปวดเมื่อยตามร่างกาย
- ใจสั่น แน่นหน้าอก หายใจไม่ทั่วท้อง หรือรู้สึกตึงภายในร่างกาย
- สมาธิน้อยลง ปฏิบัติงานช้าลง หรือตัดสินใจยากขึ้น
- อารมณ์เสียง่าย อารมณ์ไว หรือรู้สึกควบคุมสติได้ยาก
- คิดวนซ้ำเกี่ยวกับปัญหาเดิมๆ
- รู้สึกบีบคั้นตลอดเวลา ถึงแม้อยู่ในช่วงที่ควรจะพัก
- เบื่อ ไม่ต้องการที่จะอยากทำสิ่งที่เคยทำเป็นตามปกติ
- รับประทานเพิ่มมากขึ้นหรือลดลงจากเดิม
- หลีกเลี่ยงคน งาน หรือสถานการณ์ที่เคยรับมือได้
- มีความคิดว่าร่างกายรวมทั้งใจอยู่ในภาวะ "ตึง" ตลอดเวลา

เครียดสะสมต่างจากความเครียดทั่วๆไปอย่างไร

ความเครียดทั่วไปมักเกิดขึ้นเมื่อมีเรื่องราวหรือแรงกดดันเฉพาะหน้า ดังเช่นว่า งานรีบ การสอบ การสัมมนาสำคัญ หรือการตัดสินใจที่ทำให้เกิดผลกระทบต่อชีวิต เมื่อเหตุการณ์ผ่านไป ร่างกายและจิตใจมักเบาๆกลับสู่สภาวะปกติ

แต่ ความเครียดสะสม มักเกิดขึ้นเมื่อแรงกดดันดำเนินสม่ำเสมอเป็นระยะเวลาที่ยาวนาน หรือเกิดซ้ำจนร่างกายและจิตใจไม่มีเวลาฟื้นตัวพอเพียง อาการก็เลยบางทีอาจมิได้หายไปง่ายถึงแม้จบงานหนึ่งไปแล้ว เพราะยังมีแรงกดดันอื่นรออยู่ หรือมีความไม่สบายใจที่ยังดำเนินต่อในความนึกคิด

ความเครียดสะสมมีผลต่อชีวิตประจำวันยังไง

ความเครียดสะสมบางทีอาจมีผลต่อชีวิตหลายด้าน ไม่ใช่เฉพาะความรู้สึกเครียดในใจแค่นั้น แต่รวมถึงร่างกาย งาน ความเกี่ยวพัน รวมทั้งการดูแลตนเอง

ผลต่อสภาพทางด้านร่างกาย
ร่างกายอาจอยู่ในสภาวะตื่นตัวตลอด ทำให้มีการเกิดอาการ ดังเช่น ปวดศีรษะ กล้ามตึง ปวดท้อง ใจสั่น เมื่อยล้า ความเครียดสะสม  หรือคุณภาพการนอนน้อยลง ถ้าเกิดไม่ได้รับการจัดการ ความเครียดเรื้อรังอาจเพิ่มการเสี่ยงต่อปัญหาเกี่ยวกับสุขภาพหลายด้าน ความเครียดที่ไม่ได้รับการจัดการบางทีอาจเกี่ยวพันกับปัญหาสุขภาพ อาทิเช่น ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคเส้นเลือดสมอง โรคอ้วน แล้วก็เบาหวาน

ผลต่ออารมณ์รวมทั้งความนึกคิด
คนที่มีความเครียดสะสมอาจรู้สึกอารมณ์เสียง่าย ไม่สบายใจ คิดวน สมาธิน้อยลง หรือรู้สึกว่าจัดแจงเรื่องหมูๆๆได้ยากกว่าธรรมดา ความเครียดเรื้อรังสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาที่เกิดจากทางร่างกายและจิตใจหลายด้าน ดังเช่นว่า anxiety, depression, sleep problems รวมทั้ง memory/concentration impairment

ผลต่อการทำงานหรือการเล่าเรียน
ความเครียดสะสมอาจก่อให้ความสามารถลดลง หากแม้บุคคลยังดำเนินการหรือเรียนต่อไปได้ อาจมีอาการดังเช่นว่า ทำงานช้าลง พลาดรายละเอียดง่ายมากยิ่งขึ้น ตกลงใจยากขึ้น หรือรู้สึกไม่มีแรงก่อนเริ่มงาน

ผลต่อความเกี่ยวพัน
เมื่อร่างกายรวมทั้งใจอยู่ในสภาวะตึงต่อเนื่อง บุคคลอาจมีความอดทนน้อยลง หงุดหงิดง่าย ไม่ต้องการคุย หรือสื่อสารกับคนรอบข้างได้ยากขึ้น ส่งผลให้ความเชื่อมโยงเกิดความเข้าใจผิดหรือความเคร่งเครียดซ้ำ

ผลต่อพฤติกรรมการดูแลตัวเอง
บางคนอาจเริ่มต้นรับประทานไม่เป็นเวลา นอนไม่ตรงเวลา ดื่มคาเฟอีนเยอะขึ้นเรื่อยๆ ใช้สารบางอย่างเพื่อความเครียดลดลง หรือหลีกเลี่ยงงานและก็คนรอบกาย ซึ่งอาจจะส่งผลให้วงจรความเครียดเดินต่อไป

การปรึกษาขอคำแนะนำและก็จิตบำบัดช่วยอะไรได้บ้าง
การปรึกษาหารือและจิตบำบัดสามารถช่วยทำให้ผู้รับบริการทำความเข้าใจความเครียดสะสมอย่างมีระบบ ไม่ใช่เพียงแค่คิดว่า "เครียดเพราะเหตุว่างานเยอะแยะ" แต่ตรวจสอบว่าความเครียดเกี่ยวข้องกับต้นสายปลายเหตุใดบ้าง อย่างเช่น แบบอย่างความนึกคิด ความมุ่งมาดต่อตัวเอง ขอบเขตชีวิต ความเชื่อมโยง การพักผ่อน รวมทั้งวิธีต่อกรที่ใช้ในปัจจุบัน

ข้อความสำคัญที่การปรึกษาขอคำแนะนำแล้วก็จิตบำบัดอาจช่วยได้ อย่างเช่น:

- ตรวจสอบแหล่งที่มาของความเครียดและต้นเหตุที่ทำให้อาการดำรงอยู่
- ทำความเข้าใจแบบอย่างความคิดที่เพิ่มแรงกดดัน ตัวอย่างเช่น จำต้องทำให้สมบูรณ์แบบ หรือกลัวทำให้บุคคลอื่นผิดหวัง
- พิจารณาสัญญาณทางร่างกายและก็อารมณ์ก่อนอาการรุนแรงขึ้น
- คิดแผน coping strategies  อาการเครียดสะสม ที่เหมาะกับบริบทชีวิตจริง
- ฝึกการตั้งขอบเขตกับงาน ความสัมพันธ์ หรือความรับผิดชอบ
- จัดระเบียบการพักผ่อนหย่อนใจ การฟื้นตัว และการดูแลตนเอง
- สำรวจผลกระทบของความเครียดต่อความสัมพันธ์และการสื่อสาร
- ประเมินว่าความเครียดเกี่ยวเนื่องกับ anxiety, depression, burnout หรือสภาวะอื่นร่วมด้วยไหม
- ไตร่ตรองการส่งต่อหมอหรือจิตแพทย์ หากมีอาการร้ายแรงหรือมีความสำคัญด้านการแพทย์

ถ้าหากคุณอยากพูดคุยกับนักจิตวิทยาเกี่ยวกับความเครียดสะสม ความกังวลใจ หรือภาวะทางจิตใจที่เริ่มส่งผลต่อชีวิตประจำวัน

คำถามที่พบบ่อย

- ความเครียดสะสมต่างจาก burnout อย่างไร
ความเครียดสะสมหมายคือสภาวะที่ร่างกายและจิตใจพบเจอแรงกดดันต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ส่วน burnout มักเกี่ยวพันกับความอ่อนล้าล้าทางอารมณ์ ความรู้สึกหมดแรงจูงใจ แล้วก็ความรู้สึกห่างหรือหมดความหมายกับงานหรือความรับผิดชอบบางอย่าง ทั้งคู่ภาวะอาจเกี่ยวข้องกันได้ แต่ไม่มีความจำเป็นที่ต้องเช่นกันทุกกรณี

- นอนไม่หลับเพราะเหตุว่าเครียดควรจะทำอย่างไร
หากนอนไม่หลับเป็นบางครั้งบางคราว อาจเริ่มต้นจากการสังเกตสาเหตุที่กระตุ้นความเครียด ลดตัวกระตุ้นก่อนนอน รวมทั้งจัด routine การนอนให้บ่อย แม้กระนั้นถ้าเกิดนอนไม่หลับต่อเนื่อง กระทบการทำงาน หรือมีลักษณะอาการตื่นตระหนก/ซึมเศร้าร่วมด้วย ควรพิจารณาเจอผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมินอย่างเหมาะควร

- เครียดสะสมทำให้ไม่สบายทางร่างกายได้ไหม
ความเครียดที่ไม่ได้รับการจัดการบางทีอาจเกี่ยวกับอาการทางกายหลายชนิด ยกตัวอย่างเช่น ปวดหัว กล้ามเนื้อตึง ปัญหาเกี่ยวกับการนอน ปัญหาที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับทางเดินของกิน หรือความเหนื่อยอ่อนล้า และก็ในระยะยาวบางทีอาจสัมพันธ์กับการเสี่ยงด้านของสุขภาพบางอย่าง จำเป็นจะต้องดูแลทั้งกายและใจร่วมกัน

- จึงควรมีอาการหนักก่อนถึงจะปรึกษานักจิตวิทยาไหม
ไม่มีความจำเป็นที่ต้องคอยให้อาการร้ายแรงที่สุดก่อนแล้วก็ค่อยอ้อนวอน แม้ความเครียดเริ่มกระทบการใช้ชีวิต งาน ความเชื่อมโยง การนอน หรือทำให้มีความรู้สึกว่ารับมือคนเดียวได้ยาก การปรึกษานักจิตวิทยาบางทีอาจช่วยทำให้เข้าใจเหตุการณ์และวางแนวทางสำหรับในการดูแลตนเองได้เหมาะสมขึ้น



- นักจิตวิทยาช่วยเรื่องความเครียดสะสมได้เช่นไร
นักจิตวิทยาสามารถช่วยประเมินภาพรวมของความเครียด ตรวจสอบแบบอย่างความนึกคิด อารมณ์ พฤติกรรม และวิธีจัดการที่เกี่ยวพัน รวมถึงช่วยกำหนดแผนการดูแลตัวเองอย่างเป็นระบบ ถ้ามีลักษณะร้ายแรงหรือจำต้องได้รับการดูแลทางด้านการแพทย์ อาจเสนอแนะให้เจอหมอหรือจิตแพทย์ร่วมด้วย

- ขอคำแนะนำออนไลน์ได้ไหม
ได้ หากเหมาะสมกับกรณีของผู้รับบริการ การปรึกษาออนไลน์อาจเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่สบายเดินทาง อยู่ต่างจังหวัด หรืออยากเริ่มจากพื้นที่ที่คุ้นเคย อย่างไรก็ดี แม้มีความเสี่ยงด้านความปลอดภัยหรืออาการรุนแรง อาจจำต้องพินิจพิเคราะห์รูปแบบการดูแลที่สมควรกว่า

สอบถามและอ่านรายละเอียด  รักษาความเครียด ได้ตามนี้ >> https://www.mahajitnakhon.com/post/chronic-stress-symptoms